Sotib oling va soting xohlagan narsangizni

Kvartira ijaraga olish: qaysi hujjatlarni so‘rash kerak va qanday tuzoqlar bor

Toshkent va Samarqandda kvartira ijaraga olish ko‘pincha bir necha soatda hal bo‘ladi — kelishdik, pul berdik, kalit oldik. Aynan shu shosha-pishalik sababli yiliga minglab odam depozitini yo‘qotadi yoki bir oydan keyin uydan chiqishga majbur bo‘ladi. Quyida ko‘chib o‘tishdan oldin tekshirish kerak bo‘lgan narsalar.

1. Uy egasi haqiqatan egasimi

Eng ko‘p uchraydigan firibgarlik shu: kvartirani o‘zi ijaraga olgan odam sizga «egasi» sifatida qayta ijaraga beradi, pulni oladi va yo‘qoladi.

• Kadastr hujjati — mulk guvohnomasi. Undagi ism pasportdagi ism bilan bir xil bo‘lishi kerak.
• Pasport — nusxasini emas, asl nusxasini so‘rang va ismni solishtiring.
• Egasi o‘zi kelolmasa — notarial ishonchnoma. Unda aynan «ijaraga berish huquqi» yozilgan bo‘lishi shart.

2. Shartnomasiz kelishmang

Og‘zaki kelishuv nizo chiqqanda hech narsa isbotlamaydi. Shartnomada quyidagilar bo‘lishi kerak:

• ijara muddati va uzaytirish tartibi;
• oylik to‘lov va uni qachon oshirish mumkinligi;
• depozit miqdori va qaysi hollarda qaytarilmasligi;
• kommunal to‘lovlarni kim to‘laydi — bu eng ko‘p janjal chiqadigan band;
• uy egasi qanday holatda va necha kun oldin ogohlantirib kirishi mumkin.

3. Ko‘chib kirishdan oldin holatni yozib oling

Devordagi dog‘, singan jo‘mrak, ishlamaydigan konfor — bularning hammasi keyin sizdan so‘raladi. Telefoningizda 10–15 ta surat oling va shartnomaga «qabul qilish dalolatnomasi» ilova qiling. Bu depozitni qaytarib olishning eng ishonchli usuli.

4. Hisoblagichlarni yozib oling

Suv, gaz, svet — uchalasining ko‘rsatkichini shartnoma kuniga yozing. Aks holda oldingi ijarachining qarzi sizga qoladi.

5. Depozit — pul emas, garov

Depozit odatda bir oylik ijara. U oxirgi oy uchun to‘lov emas: uy egasi zarar bo‘lmasa qaytarishi shart. Shartnomada «depozit qaysi kun va qanday qaytariladi» degan qator bo‘lsin.

Qisqacha ro‘yxat

• Kadastr + pasport ko‘rildimi?
• Shartnoma yozildimi va ikkalangizda nusxasi bormi?
• Suratlar olindimi?
• Hisoblagichlar yozildimi?
• Kommunal kimniki — aniqmi?

Beshtasiga «ha» desangiz, xavfning katta qismi yo‘qoladi.

Ishlatilgan avtomobil sotib olish: ko‘rikdan o‘tkazishning 12 nuqtasi

Ishlatilgan avto bozorida narx ko‘pincha holatga emas, tashqi ko‘rinishga qarab qo‘yiladi. Yuvilgan, polirovka qilingan mashina yangidek ko‘rinadi — lekin dvigatel yoki kuzov haqida hech nima aytmaydi. Quyidagi ro‘yxat sizga bir soatda asosiy xavflarni topishga yordam beradi.

Hujjatlardan boshlang

• Texnik pasport va sotuvchining pasporti — ismlar bir xilmi?
• Egasi bo‘lmasa — notarial ishonchnoma, «sotish huquqi» yozilgan.
• Kuzov raqami (VIN) hujjatdagi bilan bir xilmi? Raqam ustidan bo‘yalgan yoki chizilgan bo‘lsa — to‘xtang.
• Jarima va garov holati — bularni rasmiy portallardan tekshirish mumkin.

Kuzov — 4 nuqta

• Bo‘yoq qalinligi. Tolshinomer arzon asbob. Zavod bo‘yog‘i odatda 90–140 mkm. 200 dan oshsa — o‘sha joy qayta bo‘yalgan.
• Eshik oralig‘i. Barcha oraliqlar bir xil kenglikda bo‘lishi kerak. Notekislik — avariyadan keyingi tuzatish belgisi.
• Zang. Eshik ostki qirrasi, bagaj tagi, qanot ichi — eng ko‘p chiriydigan joylar.
• Shisha sanasi. Har oynada ishlab chiqarilgan yil bor. Bittasi boshqalardan farq qilsa — almashtirilgan.

Dvigatel — 4 nuqta

• Sovuq holda ishga tushiring. Sotuvchi mashinani oldindan qizdirib qo‘ygan bo‘lsa, sababini so‘rang.
• Tutun rangi. Ko‘k — moy yonyapti. Oq (issiqda ham) — antifriz. Qora — yonilg‘i tizimi.
• Moy shchupi. Sut rangida bo‘lsa — antifriz aralashgan, bu qimmat ta’mir.
• Tovush. Taqillash, hushtak, notekis ishlash — hammasi tekshiruvni talab qiladi.

Yurish qismi — 2 nuqta

• Notekis yo‘lda past tezlikda taqillash — amortizator yoki sharnir.
• Tekis yo‘lda rulni qo‘yib yuborganda mashina bir tomonga tortsa — geometriya buzilgan.

Va oxirgi ikkitasi

• Yurgan masofa. Rulning yeyilishi, pedallar holati va o‘rindiq spidometrdagi raqamga mos keladimi?
• Servis tarixi. Yozuvlar bo‘lmasa — mashina qanday parvarishlanganini hech kim bilmaydi.

Eng muhim maslahat

Yoqqan mashinani ko‘tarma bilan servisga olib boring. 100–200 ming so‘mlik diagnostika ba’zan o‘n million so‘mlik xatodan saqlaydi. Sotuvchi bunga rozi bo‘lmasa — bu ham javob.

Ishlatilgan telefon sotib olish: 10 daqiqada nimani tekshirish kerak

Telefon — eng ko‘p sotib olinadigan ishlatilgan texnika, va eng ko‘p aldov ham shu yerda. Yaxshi tomoni: tekshirish avtomobilga qaraganda ancha oson va 10 daqiqa yetadi. Yomon tomoni: aksariyat xaridor buni qilmaydi.

1. IMEI — birinchi va eng muhim

Telefonda *#06# tering — ekranda IMEI chiqadi. Uni quti va telefonning sozlamalaridagi raqam bilan solishtiring. Uchalasi bir xil bo‘lmasa — telefonga tegmang.

IMEI o‘g‘irlangan qurilmalar bazasida bor-yo‘qligini ham tekshiring. Blokka tushgan telefon keyinchalik oddiy g‘ishtga aylanadi.

2. Hisobdan chiqarilganmi

Bu iPhone uchun hal qiluvchi: Find My iPhone o‘chirilgan va Apple ID chiqarilgan bo‘lishi shart. Aks holda telefon boshqa odamning hisobiga bog‘langan qoladi va siz undan foydalana olmaysiz.

Android’da ham xuddi shunday — Google hisobi chiqarilganini tekshiring. Sotuvchi «keyin o‘chiraman» desa — pul bermang.

3. Batareya holati

iPhone: Sozlamalar → Batareya → Batareya salomatligi. 80% dan past bo‘lsa, yaqin orada almashtirish kerak bo‘ladi va bu narxga ta’sir qilishi kerak.

Android’da bu ko‘rsatkich har doim ham ochiq emas — u holda telefonni 10 daqiqa ishlatib zaryad qanchaga tushishini kuzating.

4. Ekran

• Oq fon oching — dog‘, sarg‘ish joy, «ko‘lanka» bormi?
• Qora fon oching — yorug‘ nuqta yoki o‘lik piksel?
• Ekranning har burchagiga barmoq tegizib ko‘ring — sezmaydigan joy bo‘lmasin.
• Almashtirilgan ekran odatda ramkadan biroz turtib chiqadi yoki rangi farq qiladi.

5. Namlik belgisi

SIM uyasi ichida kichik indikator bor. U oq yoki kumushrang bo‘lishi kerak. Qizarib ketgan bo‘lsa — telefon suvga tushgan, va bunday qurilma istalgan paytda ishdan chiqishi mumkin.

6. Qolganlari — tez tekshiruv

• Ikkala kamera, old va orqa — surat va video oling.
• Karnay va mikrofon — kimgadir qo‘ng‘iroq qiling.
• Wi-Fi, Bluetooth, SIM — uchalasi ulanadimi?
• Barmoq izi yoki yuz tanish — o‘zingiznikini qo‘shib ko‘ring.
• Zaryadlash uyasi — kabelni ulab, telefonni biroz qimirlatib ko‘ring.

Narx haqida

Ishlatilgan telefon narxi holatga qarab 30–40% gacha farq qiladi. Batareyasi 78% bo‘lgan va ekrani almashtirilgan telefon toza holatdagisidan sezilarli arzon bo‘lishi kerak. Tekshirish — bu shunchaki xavfsizlik emas, bu savdolashish uchun asos.