Bloglarimiz

Kvartira ijaraga olish: qaysi hujjatlarni so‘rash kerak va qanday tuzoqlar bor

Toshkent va Samarqandda kvartira ijaraga olish ko‘pincha bir necha soatda hal bo‘ladi — kelishdik, pul berdik, kalit oldik. Aynan shu shosha-pishalik sababli yiliga minglab odam depozitini yo‘qotadi yoki bir oydan keyin uydan chiqishga majbur bo‘ladi. Quyida ko‘chib o‘tishdan oldin tekshirish kerak bo‘lgan narsalar.

1. Uy egasi haqiqatan egasimi

Eng ko‘p uchraydigan firibgarlik shu: kvartirani o‘zi ijaraga olgan odam sizga «egasi» sifatida qayta ijaraga beradi, pulni oladi va yo‘qoladi.

• Kadastr hujjati — mulk guvohnomasi. Undagi ism pasportdagi ism bilan bir xil bo‘lishi kerak.
• Pasport — nusxasini emas, asl nusxasini so‘rang va ismni solishtiring.
• Egasi o‘zi kelolmasa — notarial ishonchnoma. Unda aynan «ijaraga berish huquqi» yozilgan bo‘lishi shart.

2. Shartnomasiz kelishmang

Og‘zaki kelishuv nizo chiqqanda hech narsa isbotlamaydi. Shartnomada quyidagilar bo‘lishi kerak:

• ijara muddati va uzaytirish tartibi;
• oylik to‘lov va uni qachon oshirish mumkinligi;
• depozit miqdori va qaysi hollarda qaytarilmasligi;
• kommunal to‘lovlarni kim to‘laydi — bu eng ko‘p janjal chiqadigan band;
• uy egasi qanday holatda va necha kun oldin ogohlantirib kirishi mumkin.

3. Ko‘chib kirishdan oldin holatni yozib oling

Devordagi dog‘, singan jo‘mrak, ishlamaydigan konfor — bularning hammasi keyin sizdan so‘raladi. Telefoningizda 10–15 ta surat oling va shartnomaga «qabul qilish dalolatnomasi» ilova qiling. Bu depozitni qaytarib olishning eng ishonchli usuli.

4. Hisoblagichlarni yozib oling

Suv, gaz, svet — uchalasining ko‘rsatkichini shartnoma kuniga yozing. Aks holda oldingi ijarachining qarzi sizga qoladi.

5. Depozit — pul emas, garov

Depozit odatda bir oylik ijara. U oxirgi oy uchun to‘lov emas: uy egasi zarar bo‘lmasa qaytarishi shart. Shartnomada «depozit qaysi kun va qanday qaytariladi» degan qator bo‘lsin.

Qisqacha ro‘yxat

• Kadastr + pasport ko‘rildimi?
• Shartnoma yozildimi va ikkalangizda nusxasi bormi?
• Suratlar olindimi?
• Hisoblagichlar yozildimi?
• Kommunal kimniki — aniqmi?

Beshtasiga «ha» desangiz, xavfning katta qismi yo‘qoladi.

Ishlatilgan avtomobil sotib olish: ko‘rikdan o‘tkazishning 12 nuqtasi

Ishlatilgan avto bozorida narx ko‘pincha holatga emas, tashqi ko‘rinishga qarab qo‘yiladi. Yuvilgan, polirovka qilingan mashina yangidek ko‘rinadi — lekin dvigatel yoki kuzov haqida hech nima aytmaydi. Quyidagi ro‘yxat sizga bir soatda asosiy xavflarni topishga yordam beradi.

Hujjatlardan boshlang

• Texnik pasport va sotuvchining pasporti — ismlar bir xilmi?
• Egasi bo‘lmasa — notarial ishonchnoma, «sotish huquqi» yozilgan.
• Kuzov raqami (VIN) hujjatdagi bilan bir xilmi? Raqam ustidan bo‘yalgan yoki chizilgan bo‘lsa — to‘xtang.
• Jarima va garov holati — bularni rasmiy portallardan tekshirish mumkin.

Kuzov — 4 nuqta

• Bo‘yoq qalinligi. Tolshinomer arzon asbob. Zavod bo‘yog‘i odatda 90–140 mkm. 200 dan oshsa — o‘sha joy qayta bo‘yalgan.
• Eshik oralig‘i. Barcha oraliqlar bir xil kenglikda bo‘lishi kerak. Notekislik — avariyadan keyingi tuzatish belgisi.
• Zang. Eshik ostki qirrasi, bagaj tagi, qanot ichi — eng ko‘p chiriydigan joylar.
• Shisha sanasi. Har oynada ishlab chiqarilgan yil bor. Bittasi boshqalardan farq qilsa — almashtirilgan.

Dvigatel — 4 nuqta

• Sovuq holda ishga tushiring. Sotuvchi mashinani oldindan qizdirib qo‘ygan bo‘lsa, sababini so‘rang.
• Tutun rangi. Ko‘k — moy yonyapti. Oq (issiqda ham) — antifriz. Qora — yonilg‘i tizimi.
• Moy shchupi. Sut rangida bo‘lsa — antifriz aralashgan, bu qimmat ta’mir.
• Tovush. Taqillash, hushtak, notekis ishlash — hammasi tekshiruvni talab qiladi.

Yurish qismi — 2 nuqta

• Notekis yo‘lda past tezlikda taqillash — amortizator yoki sharnir.
• Tekis yo‘lda rulni qo‘yib yuborganda mashina bir tomonga tortsa — geometriya buzilgan.

Va oxirgi ikkitasi

• Yurgan masofa. Rulning yeyilishi, pedallar holati va o‘rindiq spidometrdagi raqamga mos keladimi?
• Servis tarixi. Yozuvlar bo‘lmasa — mashina qanday parvarishlanganini hech kim bilmaydi.

Eng muhim maslahat

Yoqqan mashinani ko‘tarma bilan servisga olib boring. 100–200 ming so‘mlik diagnostika ba’zan o‘n million so‘mlik xatodan saqlaydi. Sotuvchi bunga rozi bo‘lmasa — bu ham javob.

Ishlatilgan telefon sotib olish: 10 daqiqada nimani tekshirish kerak

Telefon — eng ko‘p sotib olinadigan ishlatilgan texnika, va eng ko‘p aldov ham shu yerda. Yaxshi tomoni: tekshirish avtomobilga qaraganda ancha oson va 10 daqiqa yetadi. Yomon tomoni: aksariyat xaridor buni qilmaydi.

1. IMEI — birinchi va eng muhim

Telefonda *#06# tering — ekranda IMEI chiqadi. Uni quti va telefonning sozlamalaridagi raqam bilan solishtiring. Uchalasi bir xil bo‘lmasa — telefonga tegmang.

IMEI o‘g‘irlangan qurilmalar bazasida bor-yo‘qligini ham tekshiring. Blokka tushgan telefon keyinchalik oddiy g‘ishtga aylanadi.

2. Hisobdan chiqarilganmi

Bu iPhone uchun hal qiluvchi: Find My iPhone o‘chirilgan va Apple ID chiqarilgan bo‘lishi shart. Aks holda telefon boshqa odamning hisobiga bog‘langan qoladi va siz undan foydalana olmaysiz.

Android’da ham xuddi shunday — Google hisobi chiqarilganini tekshiring. Sotuvchi «keyin o‘chiraman» desa — pul bermang.

3. Batareya holati

iPhone: Sozlamalar → Batareya → Batareya salomatligi. 80% dan past bo‘lsa, yaqin orada almashtirish kerak bo‘ladi va bu narxga ta’sir qilishi kerak.

Android’da bu ko‘rsatkich har doim ham ochiq emas — u holda telefonni 10 daqiqa ishlatib zaryad qanchaga tushishini kuzating.

4. Ekran

• Oq fon oching — dog‘, sarg‘ish joy, «ko‘lanka» bormi?
• Qora fon oching — yorug‘ nuqta yoki o‘lik piksel?
• Ekranning har burchagiga barmoq tegizib ko‘ring — sezmaydigan joy bo‘lmasin.
• Almashtirilgan ekran odatda ramkadan biroz turtib chiqadi yoki rangi farq qiladi.

5. Namlik belgisi

SIM uyasi ichida kichik indikator bor. U oq yoki kumushrang bo‘lishi kerak. Qizarib ketgan bo‘lsa — telefon suvga tushgan, va bunday qurilma istalgan paytda ishdan chiqishi mumkin.

6. Qolganlari — tez tekshiruv

• Ikkala kamera, old va orqa — surat va video oling.
• Karnay va mikrofon — kimgadir qo‘ng‘iroq qiling.
• Wi-Fi, Bluetooth, SIM — uchalasi ulanadimi?
• Barmoq izi yoki yuz tanish — o‘zingiznikini qo‘shib ko‘ring.
• Zaryadlash uyasi — kabelni ulab, telefonni biroz qimirlatib ko‘ring.

Narx haqida

Ishlatilgan telefon narxi holatga qarab 30–40% gacha farq qiladi. Batareyasi 78% bo‘lgan va ekrani almashtirilgan telefon toza holatdagisidan sezilarli arzon bo‘lishi kerak. Tekshirish — bu shunchaki xavfsizlik emas, bu savdolashish uchun asos.

Sotiladigan e’lon qanday yoziladi: sarlavha, surat va narx

Bir xil mahsulot bir e’londa bir haftada sotiladi, boshqasida ikki oy turadi. Farq odatda mahsulotda emas — e’londa. Quyida uch narsa: sarlavha, surat va narx.

Surat — e’lonning 80 foizi

Xaridor avval suratni ko‘radi, keyin matnni o‘qiydi. Aksariyat e’lon aynan shu yerda yutqazadi.

• Kunduzi, deraza yonida suratga oling. Lampa yorug‘i rangni buzadi, fleš esa yaltiroq dog‘ qoldiradi.
• Fonni tozalang. Kir idish, sochilgan narsa, boshqa odam — bularning hammasi e’tiborni oladi.
• 6–10 ta surat qo‘ying. Bitta surat «yashiryapti» degan taassurot beradi.
• Nuqsonni ham suratga oling. Bu g‘alati tuyuladi, lekin ishlaydi: xaridor sizga ishonadi va uchrashuvda janjal chiqmaydi.
• Birinchi surat — eng yaxshisi. Ro‘yxatda faqat u ko‘rinadi.

Sarlavha — qidiruvda topilish

Odamlar «telefon» deb emas, aniq nom bilan qidiradi. Sarlavhada quyidagilar bo‘lsin:

• marka va model to‘liq («iPhone 13 128GB», «Chevrolet Cobalt 2019»);
• holat yoki muhim xususiyat («ideal holatda», «bir egasi»);
• agar joy muhim bo‘lsa — tuman.

Nimalar kerak emas: «ARZON!!!», «SHOSHILING», ko‘p undov belgisi. Ular ishonchni oshirmaydi, aksincha.

Tavsif — savollarni oldindan yoping

Yaxshi tavsif — xaridor beradigan savollarga oldindan berilgan javob. Har savol yozishmani uzaytiradi va odamlarning yarmi javob kutmay ketadi.

• Qancha ishlatilgan / necha yil?
• Nima uchun sotilyapti? (bu savol deyarli har doim beriladi)
• Nuqsoni bormi? Aniq ayting.
• Nimalar qo‘shib beriladi — quti, hujjat, zaryadchi?
• Qayerda ko‘rish mumkin va qachon?

Narx

Narx qo‘yishdan oldin o‘xshash 5–10 ta e’lonni ko‘ring. Ikki xato eng ko‘p uchraydi:

• Juda baland. E’lon oylab turadi, keyin siz baribir tushirasiz — lekin endi e’lon «eskirgan» va uni hech kim ochmaydi.
• Juda past. Xaridor nuqson borligini o‘ylaydi.

Savdolashish odat bo‘lgan bozorda narxni 5–10% ustama bilan qo‘ying — lekin bozor narxidan ikki barobar emas.

Va oxirgisi: javob berish tezligi

Savolga bir kunda javob bergan sotuvchi xaridorni allaqachon yo‘qotgan bo‘ladi. Xabarlarni kuniga bir necha marta tekshiring — bu narxni tushirishdan ko‘ra ko‘proq foyda beradi.

Kvartira sotib olishda hujjatlarni tekshirish: nimaga qarash kerak

Kvartira — ko‘pchilik uchun umrdagi eng katta xarid. Va aynan shu joyda xato eng qimmatga tushadi: pul qaytmaydi, sud yillar davom etadi. Quyida shartnoma imzolashdan oldin tekshiriladigan narsalar.

1. Mulk kimga tegishli

Kadastr hujjati — asosiy hujjat. Undagi ism sotuvchining pasporti bilan bir xil bo‘lishi kerak. Hujjat nusxasi emas, asl nusxa bo‘lsin.

Kvartira bir necha egaga tegishli bo‘lishi mumkin. U holda hammasining roziligi kerak — biri yo‘q bo‘lsa, kelishuv keyinchalik bekor qilinishi mumkin.

2. Qanday olingan — bu muhim

Sotuvchi kvartirani qanday olganini so‘rang: sotib olganmi, meros qilib olganmi, sovg‘a qilinganmi.

Meros eng ehtiyot bo‘lish kerak bo‘lgan holat: boshqa vorislar paydo bo‘lishi mumkin. Meros olinganiga uch yildan kam bo‘lsa, yuristga ko‘rsating.

3. Ro‘yxatda kim turibdi

Kvartirada ro‘yxatga olingan odamlar sotuvdan keyin ham qolishi mumkin. Ayniqsa:

• voyaga yetmagan bolalar;
• vaqtincha chiqarilgan, lekin qaytish huquqiga ega odamlar.

Shartnomaga «sotuvchi falon sanagacha hammani chiqaradi» degan band kiriting va pulning bir qismini shu shartga bog‘lang.

4. Garov va cheklovlar

Kvartira ipoteka ostida yoki hibsda bo‘lishi mumkin. Bunday mulkni sotib olish — mulkni emas, muammoni sotib olish. Cheklovlar davlat xizmatlari portalidan tekshiriladi.

5. Qarzlar

Kommunal, gaz, svet, internet — imzolash kunidagi holatni oling. Odatda qarz eski egada qoladi, lekin amalda undirish siz bilan boshlanadi.

6. Qayta rejalashtirish

Devor buzilgan yoki balkon qo‘shilgan bo‘lsa, bu hujjatda aks etganmi? Rasmiylashtirilmagan qayta qurish keyinchalik sizning muammongizga aylanadi va jarima ham sizga yoziladi.

7. Hisob-kitob tartibi

Pulni hujjat rasmiylashtirilgandan keyin to‘lang yoki bank yacheykasi/akkreditiv orqali o‘tkazing. «Avval pul, keyin hujjat» — eng ko‘p yo‘qotish shu sxemada bo‘lgan.

Yurist haqida

Kvartira narxining 0.5 foizi yuristga ketadi. Bu — sug‘urta. Yuqoridagi yetti banddan bittasi ham noaniq bo‘lsa, o‘zingiz hal qilmang.

Onlayn savdoda firibgarlikdan saqlanish: 8 ta belgi

E’lonlar saytida firibgarlik deyarli har doim bir xil bir necha sxema bo‘yicha ishlaydi. Ularni bilsangiz, aksariyat urinishni birinchi xabardanoq taniysiz.

1. Narx bozordan sezilarli past

O‘xshash mahsulot 10 million turgan bo‘lsa-yu, bittasi 6 million bo‘lsa — sabab bor. Ba’zan sabab haqiqiy (shoshilinch sotish), lekin ko‘pincha yo‘q. Juda yaxshi taklif — birinchi ogohlantirish.

2. Oldindan to‘lov so‘rash

Bu eng ko‘p uchraydigan sxema. «Zakaz qilib qo‘yaman», «yetkazib berish uchun avans», «boshqa xaridor bor, oldindan to‘lasangiz sizga qoldiraman» — hammasi bitta narsaga olib boradi.

Qoida: mahsulotni ko‘rmasdan pul o‘tkazmang.

3. Saytdan tashqariga chorlash

«Bu yerda yozishmaylik, mana raqamim» degan xabar o‘z-o‘zidan yomon emas. Lekin firibgarlar aynan shuni qiladi: platformadan chiqib ketsa, hech qanday iz qolmaydi.

4. Shoshiltirish

«Bugun hal qilish kerak», «bir soatdan keyin boshqasiga beraman» — shoshilish sizni tekshirishdan to‘xtatish uchun. Haqiqiy sotuvchi kutishga rozi bo‘ladi.

5. Kartadan tashqari «tasdiqlash» so‘rash

Hech kim sizdan karta raqamining orqasidagi kodni yoki SMS bilan kelgan kodni so‘rashi mumkin emas. Pul olish uchun faqat karta raqami yetarli. Kod so‘ralsa — bu pul olish emas, pul yechish urinishi.

6. «Kuryer» va soxta havolalar

Sizga «yetkazib berish xizmati» havolasi yuboriladi, u bank sahifasiga o‘xshaydi va karta ma’lumotini so‘raydi. Havola manzilini diqqat bilan o‘qing — bir harf farq qiladi.

7. Profil yangi va bo‘sh

Ro‘yxatdan bugun o‘tgan, bitta e’loni bor, sharhlari yo‘q profil — bu o‘z-o‘zidan ayb emas, lekin ehtiyotkorlikni oshiradi.

8. Suratlar internetdan olingan

Suratni Google’da teskari qidirib ko‘ring. U boshqa saytda, boshqa shaharda chiqsa — mahsulot sotuvchida yo‘q.

Xavfsiz uchrashuv

• Kunduzi, odam ko‘p joyda uchrashing.
• Iloji bo‘lsa yolg‘iz bormang.
• Katta summa bo‘lsa — bank ichida yoki yonida.
• Mahsulotni joyida tekshiring, «uyga borib ko‘raman» demang.
• Uchrashuv joyi va vaqtini yaqiningizga aytib qo‘ying.

Agar aldangan bo‘lsangiz

Yozishmalarni, to‘lov chekini va e’lon suratini saqlang — ular o‘chirilishi mumkin. Keyin platformaga shikoyat qiling va militsiyaga murojaat qiling. Tez harakat qilsangiz, pulni qaytarish ehtimoli yuqoriroq.