Onlayn savdoda firibgarlikdan saqlanish: 8 ta belgi

Kvartira sotib olishda hujjatlarni tekshirish: nimaga qarash kerak

Kvartira — ko‘pchilik uchun umrdagi eng katta xarid. Va aynan shu joyda xato eng qimmatga tushadi: pul qaytmaydi, sud yillar davom etadi. Quyida shartnoma imzolashdan oldin tekshiriladigan narsalar.

1. Mulk kimga tegishli

Kadastr hujjati — asosiy hujjat. Undagi ism sotuvchining pasporti bilan bir xil bo‘lishi kerak. Hujjat nusxasi emas, asl nusxa bo‘lsin.

Kvartira bir necha egaga tegishli bo‘lishi mumkin. U holda hammasining roziligi kerak — biri yo‘q bo‘lsa, kelishuv keyinchalik bekor qilinishi mumkin.

2. Qanday olingan — bu muhim

Sotuvchi kvartirani qanday olganini so‘rang: sotib olganmi, meros qilib olganmi, sovg‘a qilinganmi.

Meros eng ehtiyot bo‘lish kerak bo‘lgan holat: boshqa vorislar paydo bo‘lishi mumkin. Meros olinganiga uch yildan kam bo‘lsa, yuristga ko‘rsating.

3. Ro‘yxatda kim turibdi

Kvartirada ro‘yxatga olingan odamlar sotuvdan keyin ham qolishi mumkin. Ayniqsa:

• voyaga yetmagan bolalar;
• vaqtincha chiqarilgan, lekin qaytish huquqiga ega odamlar.

Shartnomaga «sotuvchi falon sanagacha hammani chiqaradi» degan band kiriting va pulning bir qismini shu shartga bog‘lang.

4. Garov va cheklovlar

Kvartira ipoteka ostida yoki hibsda bo‘lishi mumkin. Bunday mulkni sotib olish — mulkni emas, muammoni sotib olish. Cheklovlar davlat xizmatlari portalidan tekshiriladi.

5. Qarzlar

Kommunal, gaz, svet, internet — imzolash kunidagi holatni oling. Odatda qarz eski egada qoladi, lekin amalda undirish siz bilan boshlanadi.

6. Qayta rejalashtirish

Devor buzilgan yoki balkon qo‘shilgan bo‘lsa, bu hujjatda aks etganmi? Rasmiylashtirilmagan qayta qurish keyinchalik sizning muammongizga aylanadi va jarima ham sizga yoziladi.

7. Hisob-kitob tartibi

Pulni hujjat rasmiylashtirilgandan keyin to‘lang yoki bank yacheykasi/akkreditiv orqali o‘tkazing. «Avval pul, keyin hujjat» — eng ko‘p yo‘qotish shu sxemada bo‘lgan.

Yurist haqida

Kvartira narxining 0.5 foizi yuristga ketadi. Bu — sug‘urta. Yuqoridagi yetti banddan bittasi ham noaniq bo‘lsa, o‘zingiz hal qilmang.

Sotiladigan e’lon qanday yoziladi: sarlavha, surat va narx

Bir xil mahsulot bir e’londa bir haftada sotiladi, boshqasida ikki oy turadi. Farq odatda mahsulotda emas — e’londa. Quyida uch narsa: sarlavha, surat va narx.

Surat — e’lonning 80 foizi

Xaridor avval suratni ko‘radi, keyin matnni o‘qiydi. Aksariyat e’lon aynan shu yerda yutqazadi.

• Kunduzi, deraza yonida suratga oling. Lampa yorug‘i rangni buzadi, fleš esa yaltiroq dog‘ qoldiradi.
• Fonni tozalang. Kir idish, sochilgan narsa, boshqa odam — bularning hammasi e’tiborni oladi.
• 6–10 ta surat qo‘ying. Bitta surat «yashiryapti» degan taassurot beradi.
• Nuqsonni ham suratga oling. Bu g‘alati tuyuladi, lekin ishlaydi: xaridor sizga ishonadi va uchrashuvda janjal chiqmaydi.
• Birinchi surat — eng yaxshisi. Ro‘yxatda faqat u ko‘rinadi.

Sarlavha — qidiruvda topilish

Odamlar «telefon» deb emas, aniq nom bilan qidiradi. Sarlavhada quyidagilar bo‘lsin:

• marka va model to‘liq («iPhone 13 128GB», «Chevrolet Cobalt 2019»);
• holat yoki muhim xususiyat («ideal holatda», «bir egasi»);
• agar joy muhim bo‘lsa — tuman.

Nimalar kerak emas: «ARZON!!!», «SHOSHILING», ko‘p undov belgisi. Ular ishonchni oshirmaydi, aksincha.

Tavsif — savollarni oldindan yoping

Yaxshi tavsif — xaridor beradigan savollarga oldindan berilgan javob. Har savol yozishmani uzaytiradi va odamlarning yarmi javob kutmay ketadi.

• Qancha ishlatilgan / necha yil?
• Nima uchun sotilyapti? (bu savol deyarli har doim beriladi)
• Nuqsoni bormi? Aniq ayting.
• Nimalar qo‘shib beriladi — quti, hujjat, zaryadchi?
• Qayerda ko‘rish mumkin va qachon?

Narx

Narx qo‘yishdan oldin o‘xshash 5–10 ta e’lonni ko‘ring. Ikki xato eng ko‘p uchraydi:

• Juda baland. E’lon oylab turadi, keyin siz baribir tushirasiz — lekin endi e’lon «eskirgan» va uni hech kim ochmaydi.
• Juda past. Xaridor nuqson borligini o‘ylaydi.

Savdolashish odat bo‘lgan bozorda narxni 5–10% ustama bilan qo‘ying — lekin bozor narxidan ikki barobar emas.

Va oxirgisi: javob berish tezligi

Savolga bir kunda javob bergan sotuvchi xaridorni allaqachon yo‘qotgan bo‘ladi. Xabarlarni kuniga bir necha marta tekshiring — bu narxni tushirishdan ko‘ra ko‘proq foyda beradi.

Ishlatilgan telefon sotib olish: 10 daqiqada nimani tekshirish kerak

Telefon — eng ko‘p sotib olinadigan ishlatilgan texnika, va eng ko‘p aldov ham shu yerda. Yaxshi tomoni: tekshirish avtomobilga qaraganda ancha oson va 10 daqiqa yetadi. Yomon tomoni: aksariyat xaridor buni qilmaydi.

1. IMEI — birinchi va eng muhim

Telefonda *#06# tering — ekranda IMEI chiqadi. Uni quti va telefonning sozlamalaridagi raqam bilan solishtiring. Uchalasi bir xil bo‘lmasa — telefonga tegmang.

IMEI o‘g‘irlangan qurilmalar bazasida bor-yo‘qligini ham tekshiring. Blokka tushgan telefon keyinchalik oddiy g‘ishtga aylanadi.

2. Hisobdan chiqarilganmi

Bu iPhone uchun hal qiluvchi: Find My iPhone o‘chirilgan va Apple ID chiqarilgan bo‘lishi shart. Aks holda telefon boshqa odamning hisobiga bog‘langan qoladi va siz undan foydalana olmaysiz.

Android’da ham xuddi shunday — Google hisobi chiqarilganini tekshiring. Sotuvchi «keyin o‘chiraman» desa — pul bermang.

3. Batareya holati

iPhone: Sozlamalar → Batareya → Batareya salomatligi. 80% dan past bo‘lsa, yaqin orada almashtirish kerak bo‘ladi va bu narxga ta’sir qilishi kerak.

Android’da bu ko‘rsatkich har doim ham ochiq emas — u holda telefonni 10 daqiqa ishlatib zaryad qanchaga tushishini kuzating.

4. Ekran

• Oq fon oching — dog‘, sarg‘ish joy, «ko‘lanka» bormi?
• Qora fon oching — yorug‘ nuqta yoki o‘lik piksel?
• Ekranning har burchagiga barmoq tegizib ko‘ring — sezmaydigan joy bo‘lmasin.
• Almashtirilgan ekran odatda ramkadan biroz turtib chiqadi yoki rangi farq qiladi.

5. Namlik belgisi

SIM uyasi ichida kichik indikator bor. U oq yoki kumushrang bo‘lishi kerak. Qizarib ketgan bo‘lsa — telefon suvga tushgan, va bunday qurilma istalgan paytda ishdan chiqishi mumkin.

6. Qolganlari — tez tekshiruv

• Ikkala kamera, old va orqa — surat va video oling.
• Karnay va mikrofon — kimgadir qo‘ng‘iroq qiling.
• Wi-Fi, Bluetooth, SIM — uchalasi ulanadimi?
• Barmoq izi yoki yuz tanish — o‘zingiznikini qo‘shib ko‘ring.
• Zaryadlash uyasi — kabelni ulab, telefonni biroz qimirlatib ko‘ring.

Narx haqida

Ishlatilgan telefon narxi holatga qarab 30–40% gacha farq qiladi. Batareyasi 78% bo‘lgan va ekrani almashtirilgan telefon toza holatdagisidan sezilarli arzon bo‘lishi kerak. Tekshirish — bu shunchaki xavfsizlik emas, bu savdolashish uchun asos.